Escobaria krzewiasta, znana naukowo jako Escobaria vivipara, należy do najbardziej interesujących kaktusów Ameryki Północnej. Mimo niewielkich rozmiarów wyróżnia się niezwykłą odpornością na mróz, zdolnością do przetrwania długich okresów suszy oraz dekoracyjnymi kwiatami, które pojawiają się często wtedy, gdy inne rośliny dopiero budzą się do życia. Ten mały, kulisty kaktus stanowi fascynujący przykład przystosowania roślin do surowych warunków klimatycznych i może być inspiracją zarówno dla botaników, jak i miłośników ogrodów skalnych.
Systematyka, nazewnictwo i charakter ogólny gatunku
Escobaria vivipara należy do rodziny kaktusowatych (Cactaceae) i dawniej była włączana do rodzaju Mammillaria. Z czasem, na podstawie badań morfologicznych i anatomicznych, została przeniesiona do rodzaju Escobaria, skupiającego gatunki przeważnie niewielkie, kuliste lub krzaczaste, często odporne na chłód. Polski zwrot „escobaria krzewiasta” nawiązuje do jej zdolności tworzenia grup i kęp przypominających mały, rozrastający się krzew, choć w botanice formalnie wciąż klasyfikowana jest jako kaktus o pokroju kępkowym, a nie klasyczny krzew drzewiasty.
W literaturze ogrodniczej można spotkać liczne synonimy i dawne nazwy, co bywa mylące dla kolekcjonerów. Często używana jest nazwa Escobaria vivipara var. vivipara dla formy typowej, ale istnieje szerokie spektrum odmian lokalnych i podgatunków, różniących się barwą cierni, wielkością oraz mrozoodpornością. W niektórych opracowaniach gatunek pojawia się jeszcze jako Neobesseya vivipara – to ślad po wcześniejszych systemach klasyfikacyjnych, które z czasem zostały porzucone na rzecz bardziej spójnego ujęcia rodzaju Escobaria.
Na tle wielu kaktusów szklarniowych Escobaria vivipara wyróżnia się niewielkimi wymaganiami i zdolnością do przeżywania temperatur spadających znacznie poniżej zera. Ta odporność klimatyczna sprawia, że stała się jednym z najważniejszych gatunków w świecie uprawy kaktusów mrozoodpornych. Dla hobbystów oznacza to możliwość uprawy tej rośliny nie tylko na osłoniętych parapetach, lecz również w ogrodach skalnych, a nawet na dachach zielonych w chłodniejszych strefach klimatycznych.
Zasięg występowania i środowisko naturalne
Naturalny zasięg Escobaria vivipara jest niezwykle szeroki jak na kaktus. Rozciąga się od południowej Kanady, poprzez rozległe obszary Stanów Zjednoczonych, aż po północne rejony Meksyku. Spotkać ją można m.in. w kanadyjskich prowincjach Alberta i Saskatchewan, w wielu stanach USA – takich jak Montana, Wyoming, Kolorado, Dakota Północna i Południowa, Nebraska, Nowy Meksyk, Arizona czy Teksas – oraz w przygranicznych regionach Meksyku, szczególnie w strefach suchych i półsuchych.
Tak rozległy zasięg przekłada się na dużą zmienność populacji. W północnej części areału roślina musi znosić mroźne zimy, z temperaturami dochodzącymi nawet do –30°C, a śnieg bywa dla niej ważną osłoną przed wysuszającym wiatrem. W południowej części zasięgu zimy są łagodniejsze, za to lata bardziej upalne i suche. Dlatego w różnych regionach spotyka się odmiany lokalne, z których jedne są bardziej odporne na mróz, inne natomiast lepiej radzą sobie z ekstremalną suszą i wysoką temperaturą.
Escobaria vivipara zasiedla głównie suche stepy, prerie, zbocza skalne oraz obrzeża pustyń. Preferuje gleby dobrze przepuszczalne, często żwirowe, kamieniste, a nawet piaszczyste. Można ją odnaleźć na terenach pagórkowatych, na alpejskich łąkach o charakterze stepowym, a także na wapiennych zboczach gór. W wielu miejscach występuje w towarzystwie traw preriowych, rozchodników, juk, a także innych kaktusów, np. z rodzaju Opuntia czy Pediocactus.
Jej zdolność do przetrwania w tak zróżnicowanych środowiskach wynika z szeregu przystosowań fizjologicznych. System korzeniowy jest płytki, lecz rozległy, co pozwala wykorzystać nawet krótkotrwałe opady deszczu. Mięsiste pędy gromadzą wodę, a skórka pokryta jest warstwą wosku ograniczającą parowanie. Zimą roślina kurczy się i częściowo wciąga w podłoże, co zmniejsza powierzchnię narażoną na mróz i wiatr oraz zapobiega nadmiernemu wysychaniu.
W zależności od stanowiska Escobaria vivipara może rosnąć w pełnym słońcu lub w lekkim półcieniu, chociaż formy najbardziej kompaktowe, gęsto cierniste, w naturze z reguły występują na stanowiskach silnie nasłonecznionych. Wysokie nasłonecznienie sprzyja również intensywniejszemu wybarwieniu cierni, które mogą przyjmować odcienie żółte, brązowe, czerwone lub niemal czarne.
Budowa morfologiczna i charakterystyczne cechy wyglądu
Escobaria vivipara jest kaktusem niskim, o pędach zwykle kulistych lub nieco wydłużonych, osiągających przeciętnie od 3 do 10 cm wysokości i podobną szerokość. Z czasem z jednego egzemplarza tworzą się liczne odrosty, które mogą składać się na szeroką, rozrastającą się kępę. W sprzyjających warunkach taka kępa przypomina mały, poduchowaty krzew kaktusowy, składający się z kilkudziesięciu zwartej budowy pędów.
Powierzchnia pędów jest podzielona na liczne brodawki, nazywane w botanice tuberkulami. Z ich wierzchołków wyrastają ciernie, co jest typową cechą rodzaju Escobaria. Brodawki są nie tylko elementem dekoracyjnym, ale też pełnią funkcję magazynowania wody oraz ułatwiają wymianę gazową. Między brodawkami znajdują się zatoki, które regulują rozszerzanie i kurczenie się pędu w zależności od ilości zgromadzonej wody.
Ciernie są zróżnicowane pod względem długości i barwy. Na jednej brodawce można obserwować kilka cierni promienistych, ułożonych dookoła, oraz krótsze, czasem nieco mocniej wybarwione ciernie centralne. Ich kolor bywa od białawego, poprzez żółtawy, aż po brunatny, szary, a nawet purpurowy. U niektórych form ciernie lekko się zakrzywiają, co jeszcze silniej chroni wrażliwą tkankę przed zgryzaniem przez zwierzęta oraz zbyt intensywnym nasłonecznieniem.
Najbardziej spektakularnym elementem wyglądu Escobaria vivipara są jednak kwiaty. Zwykle pojawiają się na wiosnę lub wczesnym latem, wyrastając z górnych partii pędów. Mają kształt lejkowaty, o średnicy od 2 do nawet 5 cm, co przy niewielkich rozmiarach samej rośliny daje efekt kwiatów wydających się niemal większymi niż pęd. Płatki mają intensywną barwę różową, purpurową lub fioletoworóżową, choć istnieją formy o barwie jaśniejszej, wręcz różowo-białej.
Wewnętrzna część kwiatu wypełniona jest licznymi pręcikami z żółtymi pylnikami, kontrastującymi z barwą płatków oraz zielonkawym lub żółtawym słupkiem. Kwiaty otwierają się w słoneczne dni, przyciągając owady zapylające – głównie pszczoły, muchówki i drobne chrząszcze. Okres kwitnienia może być stosunkowo krótki dla pojedynczego kwiatu, lecz jeśli roślina tworzy większą kępę, kolejne kwiaty pojawiają się stopniowo, wydłużając czas, gdy Escobaria staje się wyraźnym akcentem kolorystycznym krajobrazu.
Po zapyleniu rozwijają się wydłużone, mięsiste owoce, często zielonkawe lub czerwonawe, zawierające liczne, drobne nasiona. W warunkach naturalnych owoce bywają zjadane przez ptaki i małe ssaki, które przyczyniają się do rozsiewania gatunku. Nasiona wykazują zdolność do długotrwałego spoczynku – mogą kiełkować dopiero wtedy, gdy trafią na odpowiednie warunki wilgotności i temperatury, co jest korzystne w klimacie o nieregularnych opadach.
Przystosowania do klimatu, ekologia i relacje z innymi organizmami
Życie na stepach i w półpustynnych regionach Ameryki Północnej wymaga od roślin szeregu przystosowań. Escobaria vivipara należy do tych gatunków, które połączyły odporność na suszę z wyjątkową ochroną przed zimą. Zdolność do znoszenia dużych mrozów wynika m.in. z zagęszczonej struktury tkanki oraz gromadzenia specyficznych związków chemicznych działających podobnie jak naturalne „antyfryzy”. Roślina w okresie zimowym często znacząco się kurczy, a jej pędy zapadają nieco niżej w podłoże, czasem niemal zrównując się z powierzchnią gruntu.
Gęsty system cierni ogranicza bezpośrednie nagrzewanie się powierzchni pędu oraz zapobiega nadmiernemu parowaniu. Ciernie przechwytują również krople rosy i mgły, które w suchych regionach stanowią dodatkowe źródło wody. W pobliżu kępek Escobaria vivipara czasami powstaje mikroklimat sprzyjający rozwojowi drobnych mchów czy porostów, które korzystają z minimalnie podwyższonej wilgotności i zacienienia.
W ekosystemach stepowych kaktus ten odgrywa rolę nie tylko magazynu wody, lecz także źródła pokarmu dla niektórych zwierząt. Owoce bywają zjadane przez gryzonie i ptaki, a uszkodzone segmenty pędów mogą być sporadycznie skubane przez króliki lub drobne ssaki, które korzystają z soczystej tkanki w okresach głodu. Mimo cierni Escobaria jest elementem łańcuchów troficznych, a jej obecność sprzyja różnorodności biologicznej siedliska.
Kwiaty stanowią ważny zasób nektaru dla zapylaczy, szczególnie we wczesnym okresie wegetacji, kiedy niewiele innych roślin na suchych łąkach kwitnie obficie. Dzięki temu Escobaria vivipara wspiera lokalne populacje owadów, w tym dzikich pszczół, których liczebność w krajobrazach rolniczych spada. Relacje roślina–zapylacz są kluczowe dla utrzymania stabilnych populacji zarówno samego kaktusa, jak i innych gatunków zależnych od tego samego zespołu owadów.
W pewnych regionach naturalne siedliska Escobaria vivipara ulegają presji ze strony urbanizacji, intensywnego wypasu oraz wprowadzania gatunków inwazyjnych. Choć gatunek jako całość nie jest uznawany za bliski wymarciu, lokalne populacje mogą być wrażliwe na przekształcenia terenu. Ochrona tych siedlisk bywa ważnym elementem zachowania oryginalnego krajobrazu prerii i naturalnych zbiorowisk roślinnych Ameryki Północnej.
Uprawa Escobaria vivipara w ogrodach i kolekcjach
Jedną z najbardziej praktycznych cech Escobaria vivipara jest jej przydatność w uprawie ogrodowej w klimacie umiarkowanym. To jeden z nielicznych kaktusów, które przy zachowaniu podstawowych zasad mogą przezimować w gruncie w wielu regionach Europy, w tym w Polsce, zwłaszcza w miejscach dobrze zdrenowanych i osłoniętych przed nadmierną wilgocią zimową. Kluczem jest zrozumienie naturalnych warunków, do których gatunek jest przystosowany.
Podłoże powinno być bardzo przepuszczalne: mieszanina żwiru, piasku, grysu i niewielkiej ilości ziemi ogrodowej sprawdza się najlepiej. Zastoje wody są głównym zagrożeniem w naszej strefie klimatycznej, gdyż zimą, przy niskich temperaturach, mokra gleba może prowadzić do gnicia korzeni i pędów. Dlatego rośliny często sadzi się na podwyższonych rabatach skalnych, w szczelinach murków kamiennych lub na lekko wyniesionych, żwirowych wyspach.
Stanowisko powinno być słoneczne, co sprzyja zwartemu pokrojowi, obfitemu kwitnieniu i zdrowemu wybarwieniu cierni. W półcieniu pędy mogą się wydłużać i stawać się bardziej delikatne, a kwitnienie będzie słabsze. Podczas sezonu wegetacyjnego rośliny tolerują okresowe przesuszenia i zdecydowanie nie lubią nadmiaru wody. Podlewanie – jeśli w ogóle jest potrzebne – powinno być umiarkowane i zawsze dopiero po całkowitym przeschnięciu podłoża.
Zimą, w regionach o dużej ilości opadów, bywa wskazane lekkie zabezpieczenie stanowiska przed deszczem i topniejącym śniegiem, na przykład poprzez ustawienie nad rabatą przezroczystej osłony. Temperatura może spadać znacznie poniżej zera, o ile podłoże pozostanie w miarę suche. W uprawie pojemnikowej rośliny zwykle zimują w nieogrzewanych, jasnych pomieszczeniach, gdzie temperatura waha się w granicach 0–8°C. Brak podlewania w tym czasie jest konieczny, aby kaktus mógł wejść w spoczynek.
Rozmnażanie Escobaria vivipara nie jest trudne. Można je prowadzić przez nasiona lub podział kęp. Nasiona bywają drobne, ale dobrze kiełkują, jeśli zapewni im się przepuszczalne podłoże, ciepło i umiarkowaną wilgotność. Młode siewki początkowo rosną dość wolno, jednak po kilku latach osiągają rozmiary pozwalające na pierwsze kwitnienie. Podział kęp polega na oddzieleniu bocznych odrostów i ich ponownym posadzeniu. Odrosty powinny najpierw lekko zaschnąć w miejscu cięcia, aby zminimalizować ryzyko gnicia, a następnie mogą zostać umieszczone w suchym, mineralnym podłożu.
W uprawie warto pamiętać, że choć Escobaria vivipara jest rośliną wytrzymałą, nie jest odporna na długotrwałą, chłodną wilgoć, szczególnie w połączeniu z niedostatecznym nasłonecznieniem. Najczęstsze problemy wynikają właśnie z przelania roślin, zbyt ciężkiej ziemi lub braku przepływu powietrza. Dobrze prowadzone egzemplarze potrafią natomiast żyć wiele lat w jednym miejscu, rozrastając się powoli, ale stabilnie, i co roku nagradzając obserwatora obfitym kwitnieniem.
Zastosowanie i znaczenie Escobaria vivipara
Choć Escobaria vivipara nie należy do roślin szeroko wykorzystywanych w przemyśle czy medycynie, ma istotne znaczenie w kilku obszarach: w ogrodnictwie, ochronie przyrody i edukacji. Jej niezwykła mrozoodporność sprawia, że jest jednym z podstawowych gatunków wykorzystywanych w kompozycjach ogrodów skalnych inspirowanych florą Ameryki Północnej. Dzięki niewielkim rozmiarom dobrze komponuje się z innymi roślinami kserotermicznymi: rojnikami, rozchodnikami, trawami ozdobnymi i niewielkimi bylinami.
W kolekcjach botanicznych Escobaria vivipara często pełni rolę pokazową, demonstrując odwiedzającym, że kaktusy nie są wyłącznie roślinami tropikalnymi czy pustynnymi, wymagającymi cieplarnianych warunków. Przykład tego gatunku obala stereotyp, że każdy kaktus musi być wrażliwy na mróz. Dzięki temu stanowi cenny materiał edukacyjny, ilustrujący złożone adaptacje roślin do skrajnych warunków klimatycznych oraz ewolucję rodzaju Escobaria w różnych strefach geograficznych.
Dla hobbystów i kolekcjonerów dużym atutem rośliny jest atrakcyjny wygląd, łatwość uprawy i długowieczność. Stanowi dobry gatunek wprowadzający do świata kaktusów mrozoodpornych, pozwalając zdobyć doświadczenie z uprawą roślin w typowym klimacie umiarkowanym. Jest też interesującym obiektem do obserwacji zmian sezonowych: kurczenia się pędów zimą, ich ponownego nabrzmiewania wiosną, rozwoju kwiatów, a później owoców.
W ochronie przyrody Escobaria vivipara może pełnić rolę wskaźnika stanu siedlisk suchych stepów i prerii. Znikanie naturalnych populacji na określonych obszarach bywa sygnałem nadmiernego przekształcenia krajobrazu lub degradacji gleb. Zachowanie jej stanowisk oznacza jednocześnie utrzymanie innych komponentów ekosystemu, w tym owadów zapylających, drobnych ptaków i charakterystycznych zespołów roślinnych, których kaktus jest częścią.
Niektóre źródła wspominają o tradycyjnym, lokalnym wykorzystaniu drobnych owoców jako przekąski, choć nie jest to zastosowanie szeroko rozpowszechnione. Z uwagi na niewielkie rozmiary owoców i ograniczoną ilość miąższu, roślina nie ma znaczenia gospodarczego w szerszej skali. Niemniej dla lokalnych społeczności i pasjonatów przyrody może być ważnym symbolem odporności, prostoty i piękna rodzimych, suchych krajobrazów.
Różnorodność form, odmian i potencjał hodowlany
W obrębie Escobaria vivipara wyróżnia się liczne formy lokalne i odmiany, wynikające z szerokiego zasięgu geograficznego gatunku oraz różnorodności warunków środowiskowych. Różnią się one przede wszystkim wielkością pędów, barwą i gęstością cierni, intensywnością koloru kwiatów, a także tolerancją na mróz czy wilgoć. W literaturze opisano m.in. formy górskie, bardziej zwarte i silniej cierniste, oraz formy preriowe, nieco wyższe, o rzadszym ulistnieniu cierniowym.
Dla hodowców roślin ozdobnych taka zmienność jest cenną bazą wyjściową do selekcji i ewentualnej hybrydyzacji. Poprzez krzyżowanie różnych populacji można uzyskać rośliny o szczególnie urodziwych kwiatach, niezwykłych kolorach cierni lub wyjątkowej odporności na czynniki stresowe. W praktyce jednak większość uprawianych egzemplarzy pochodzi z nasion zebranych w naturze lub z nieukierunkowanych mieszanek, co sprzyja zachowaniu bioróżnorodności w obrębie gatunku.
Escobaria vivipara może być również interesującym obiektem badań naukowych. Analiza jej populacji pod kątem genetycznym pozwala lepiej zrozumieć procesy adaptacji do różnych typów siedlisk i zmian klimatycznych. Zdolność do przetrwania mrozów, długotrwałych susz oraz wahania temperatur w ciągu roku czyni ten gatunek potencjalnym modelem do badań nad mechanizmami stresu abiotycznego u roślin sukulentowych. Wyniki takich badań mogą pośrednio wspierać rozwój rolnictwa na terenach o niekorzystnych warunkach glebowych i klimatycznych.
Hodowcy-amatorzy coraz częściej poszukują nietypowych roślin do nowoczesnych ogrodów, gdzie łączy się minimalizm kompozycji z użyciem gatunków oszczędnych w potrzebach wodnych. Escobaria vivipara spełnia te kryteria: jej skromne wymagania oraz dekoracyjność sprawiają, że doskonale komponuje się z żwirowymi rabatami, betonowymi donicami czy skalistymi aranżacjami dachowymi. W takich projektach może stanowić trwały, wyrazisty akcent, przyciągający uwagę kwiatami i rysunkiem cierni.
Perspektywy ochrony i znaczenie edukacyjne
Chociaż Escobaria vivipara nie figuruje zwykle na listach najbardziej zagrożonych gatunków, jej przyszłość pozostaje powiązana z losem naturalnych siedlisk stepów i prerii. Rozwój rolnictwa wielkotowarowego, nadmierny wypas, urbanizacja i budowa infrastruktury drogowej prowadzą do fragmentacji i degradacji tych ekosystemów. W wielu regionach jedynie obszary chronione, parki narodowe, rezerwaty czy tereny wojskowe zachowują relatywnie nienaruszone płaty pierwotnej roślinności.
Utrzymanie stabilnych populacji Escobaria vivipara w naturze wymaga działań na poziomie całych krajobrazów: ograniczania przeorania gleb na wielką skalę, przywracania pasów roślinności naturalnej przy ciekach wodnych i wzdłuż dróg, a także racjonalnego gospodarowania wypasem zwierząt. W niektórych przypadkach wprowadza się programy restytucji, polegające na wysiewie nasion lub wysadzaniu kaktusów wyhodowanych w szkółkach, aby odbudować lokalnie wymarłe populacje.
W ogrodach botanicznych, arboretach i centrach edukacyjnych Escobaria vivipara może być wykorzystywana do prezentacji tematyki ochrony suchych siedlisk i mądrego zarządzania zasobami wodnymi. Dzięki swojej niewymagającej naturze dobrze znosi warunki ekspozycyjne i może być uprawiana na zewnątrz, gdzie zwiedzający mogą oglądać ją w warunkach zbliżonych do naturalnych. Opowieść o jej odporności, przystosowaniach i relacjach z innymi organizmami jest świetnym punktem wyjścia do szerszej dyskusji o zmianach klimatu, bioróżnorodności i odpowiedzialności człowieka za zachowanie unikalnych ekosystemów.
Escobaria vivipara stanowi również przykład, jak rośliny formalnie „egzotyczne” mogą znaleźć miejsce w lokalnych ogrodach, nie stwarzając przy tym zagrożenia gatunkom rodzimym, o ile nie są agresywne i nie wykazują skłonności do inwazyjności. Właściwie prowadzona edukacja może kierować zainteresowanie ludzi ku odpowiedzialnemu kolekcjonowaniu i zakładaniu ogrodów, które nie tylko cieszą oko, ale i wspierają ochronę przyrody poprzez uprawę roślin przystosowanych do lokalnego klimatu.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czy Escobaria vivipara można bezpiecznie uprawiać w Polsce w gruncie?
Escobaria vivipara jest jednym z najbardziej odpornych na mróz kaktusów i przy odpowiednim stanowisku może przezimować w wielu regionach Polski. Kluczowe jest bardzo przepuszczalne, żwirowe podłoże oraz unikanie zimowej wilgoci. Najlepiej sadzić ją na wyniesionych rabatach skalnych lub w szczelinach murków kamiennych, w pełnym słońcu. W rejonach o dużej ilości opadów wskazane jest lekkie zadaszenie na zimę, które ograniczy przemoczenie roślin i ochroni je przed gniciem pędów.
Jak często należy podlewać Escobaria vivipara w uprawie doniczkowej?
Escobaria vivipara wymaga bardzo oszczędnego podlewania. W okresie wegetacji podlewa się ją dopiero wtedy, gdy podłoże całkowicie przeschnie, zwykle co kilkanaście dni, zależnie od temperatury i nasłonecznienia. Lepiej podlać rzadziej, ale obficiej, niż utrzymywać stałą, lekką wilgotność. Od jesieni do wiosny roślina powinna przechodzić suchy spoczynek – wówczas nie podlewa się jej wcale lub tylko symbolicznie, jeśli pędy nadmiernie się kurczą. Stała wilgoć jest główną przyczyną chorób korzeni.
Jak odróżnić Escobaria vivipara od innych małych kaktusów?
Escobaria vivipara przypomina niektóre Mammillaria, ale ma kilka cech wyróżniających. Pędy są kuliste lub lekko walcowate, pokryte wyraźnymi brodawkami, z których szczytów wyrastają ciernie. Kwiaty pojawiają się zwykle na wierzchołkach pędów, są stosunkowo duże w stosunku do rozmiaru rośliny i mają barwę różową do purpurowej. Charakterystyczna jest także bardzo wysoka odporność na mróz, niespotykana u wielu podobnych kaktusów. W razie wątpliwości pomocne są dane o pochodzeniu nasion lub rośliny.
Czy Escobaria vivipara ma zastosowanie lecznicze lub jadalne?
Escobaria vivipara nie jest powszechnie wykorzystywana w ziołolecznictwie ani w kuchni. Istnieją wzmianki o sporadycznym spożywaniu jej drobnych, mięsistych owoców przez lokalne społeczności czy zwierzęta, jednak ilość miąższu jest niewielka, a znaczenie gospodarcze znikome. Roślina nie powinna być traktowana jako źródło pokarmu. Jej główna wartość tkwi w walorach ozdobnych, edukacyjnych i przyrodniczych. Uprawiając ją, warto skupić się na podziwianiu kwiatów i obserwacji przystosowań do surowego klimatu.
Jak rozmnażać Escobaria vivipara – z nasion czy przez odrosty?
Escobaria vivipara może być rozmnażana na oba sposoby. Wysiew nasion pozwala uzyskać dużą liczbę zróżnicowanych genetycznie egzemplarzy i jest korzystny, gdy zależy nam na zachowaniu naturalnej różnorodności. Nasiona wysiewa się na lekkie, mineralne podłoże i utrzymuje stałą, umiarkowaną wilgotność do czasu kiełkowania. Rozmnażanie przez odrosty jest szybsze: boczne pędy oddziela się, pozostawia do przeschnięcia miejsca cięcia, po czym sadzi w suchym, przepuszczalnym podłożu, stopniowo wprowadzając podlewanie wraz z ukorzenianiem.