Krzewiasty lub niewysoki, rozłożysty koelreuteria to jedno z najciekawszych drzew ozdobnych, jakie możemy spotkać w ogrodach i parkach klimatu umiarkowanego. Zachwyca niezwykłym połączeniem złotożółtych kwiatów, delikatnych, pierzastych liści oraz dekoracyjnych, balonikowatych owoców, które długo utrzymują się na gałęziach. W połączeniu z dobrą odpornością na suszę, zanieczyszczenia powietrza i niskimi wymaganiami glebowymi stanowi roślinę wartą bliższego poznania – zarówno przez ogrodników amatorów, jak i profesjonalnych projektantów zieleni.
Charakterystyka gatunku i pochodzenie
Koelreuteria paniculata, znana jako koelreuteria krzewiasta lub drzewko fajerwerkowe, należy do rodziny mydleńcowatych (Sapindaceae), tej samej, do której zalicza się np. kasztanowce czy klon jesionolistny. W naturalnych warunkach osiąga zwykle 7–10 m wysokości, czasem więcej, jednak w chłodniejszym klimacie często przyjmuje formę gęstego, wielopniowego krzewu. Jej forma wzrostu zależy w dużym stopniu od warunków stanowiskowych, sposobu prowadzenia oraz przebiegu zim.
Ojczyzną koelreuterii są tereny Azji Wschodniej – przede wszystkim północne i środkowe Chiny, a także Korea i częściowo Mongolia Wewnętrzna. W swoich rodzimych siedliskach porasta skraje lasów, doliny rzek, stoki wzgórz oraz miejsca ruderalne, dobrze znosząc okresowe przesuszenia podłoża. W takich warunkach rozwija głęboki system korzeniowy, który pozwala jej efektywnie wykorzystywać wodę z głębszych warstw gleby.
Do Europy koelreuteria została wprowadzona w XVIII wieku jako ciekawostka ogrodowa i szybko zyskała uznanie dzięki swojemu egzotycznemu wyglądowi. Około sto lat później rozpowszechniła się w Ameryce Północnej, gdzie do dziś jest jednym z popularniejszych drzew ozdobnych w miastach o cieplejszym klimacie. Zasięg uprawy obejmuje obecnie większość kontynentów, od strefy umiarkowanej po cieplejsze obrzeża klimatu chłodnego, z zastrzeżeniem, że wymaga stanowisk osłoniętych od bardzo niskich temperatur.
Ciekawą cechą gatunku jest stosunkowo duża zmienność osobnicza – niektóre egzemplarze lepiej znoszą mróz, inne silniej kwitną, a jeszcze inne tworzą wyjątkowo obfite owocostany. W efekcie w szkółkach pojawiło się wiele selektów i odmian, różniących się wielkością, pokrojem i barwą liści, co dodatkowo zwiększa atrakcyjność koelreuterii w nowoczesnym ogrodnictwie.
Budowa i cechy rozpoznawcze
Koelreuteria ma pokrój szerokostożkowaty lub parasolowaty. W młodości korona jest raczej wąska, z czasem jednak rozrasta się wszerz, przyjmując formę luźnej kopuły. Pędy są dość sztywne, dobrze rozgałęzione, lekko łukowato wygięte. Kora na młodych gałązkach jest gładka, zielonkawobrązowa, z wiekiem szarzeje, staje się lekko spękana i łuszczy się drobnymi płatkami, co dodaje jej dekoracyjności zimą.
Liście koelreuterii to jeden z wyróżników gatunku. Zazwyczaj są pierzastozłożone, długie na 20–40 cm, niekiedy podwójnie pierzaste. Pojedyncze listki mają kształt nieregularnie ząbkowanych łatek, czasem lekko klapowanych. Wiosną młode liście są zaróżowione lub brązowawe, później przybierają intensywny, świeży odcień zieleni. Jesienią z kolei przebarwiają się na złocistożółto, tworząc piękną kompozycję kolorystyczną z dojrzewającymi owocami.
Największą ozdobą koelreuterii są kwiaty. Pojawiają się na przełomie czerwca i lipca, często w czasie, gdy większość drzew liściastych zakończyła już kwitnienie. Tworzą okazałe, wiechowate kwiatostany długości 20–40 cm, wzniesione ponad koronę. Pojedyncze kwiaty są drobne, ale liczne, w intensywnym, żółtym kolorze, z czterema płatkami. Dzięki takiej budowie całe drzewo wygląda jak obsypane złotym pyłem. Kwiaty chętnie odwiedzane są przez pszczoły i inne owady zapylające, co ma znaczenie z punktu widzenia bioróżnorodności miejskich ekosystemów.
Po kwitnieniu zawiązują się owoce – trzykomorowe, napęczniałe torebki przypominające lampiony lub małe, papierowe baloniki. Początkowo są zielone, później różowieją, aż w końcu stają się brązowe i pergaminowe. W każdej komorze znajduje się zwykle jedno do trzech czarnych, kulistych nasion. Owoce pozostają na drzewie od późnego lata aż do zimy, a nawet dłużej, dzięki czemu koelreuteria zdobi ogród praktycznie przez cały rok.
System korzeniowy jest głęboki i dość rozległy, ale niezbyt agresywny. Roślina nie tworzy licznych odrostów korzeniowych, co ułatwia jej kontrolę w niewielkich ogrodach. Dobrze znosi przesadzanie w młodym wieku, natomiast starsze okazy powinny pozostać na stałym stanowisku ze względu na głębiej sięgające korzenie.
Wymagania siedliskowe i uprawa
Koelreuteria paniculata uchodzi za roślinę stosunkowo mało wymagającą, jednak do pełnego rozwoju jej walorów ozdobnych konieczne jest spełnienie kilku kluczowych warunków. Przede wszystkim jest to gatunek ciepło- i światłolubny. Najlepiej rośnie na stanowiskach słonecznych, osłoniętych od silnych, mroźnych wiatrów. W półcieniu kwitnie słabiej, tworzy luźniejszą koronę i gorzej się wybarwia jesienią.
Jeśli chodzi o glebę, koelreuteria preferuje podłoże przepuszczalne, świeże, lekko wilgotne, o odczynie od obojętnego do słabo zasadowego. Dobrze radzi sobie również na glebach nieco uboższych w składniki pokarmowe, a nawet okresowo przesychających. Należy jednak unikać stanowisk podmokłych, ciężkich i gliniastych, gdzie woda stagnuje w strefie korzeni – w takich warunkach rośnie słabo i jest bardziej podatna na uszkodzenia mrozowe.
Mrozoodporność koelreuterii jest umiarkowana. W cieplejszych regionach Europy Środkowej może rosnąć bez większych problemów, w miejscach chłodniejszych wymaga jednak dobrze dobranego stanowiska oraz zabezpieczenia młodych roślin na zimę. Młode pędy i wierzchołki korony mogą przemarzać przy silniejszych spadkach temperatury, zwłaszcza jeśli jesień była długa i ciepła, przez co tegoroczne przyrosty nie zdążyły w pełni zdrewnieć.
Sadzenie koelreuterii najlepiej zaplanować na wiosnę, gdy minie ryzyko ciężkich przymrozków, albo wczesną jesienią, aby roślina zdążyła się ukorzenić przed nadejściem zimy. Przed posadzeniem warto dobrze przygotować miejsce: spulchnić glebę, ewentualnie wzbogacić ją kompostem lub dobrze rozłożonym obornikiem. Po posadzeniu konieczne jest solidne podlanie i ściółkowanie, co pomaga utrzymać wilgoć i ogranicza zachwaszczenie.
Pielęgnacja obejmuje w pierwszych latach przede wszystkim regularne podlewanie w czasie suszy. Gdy system korzeniowy się rozwinie, dorosłe egzemplarze radzą sobie dobrze nawet przy ograniczonych opadach. Nawożenie nie jest niezbędne, choć w glebach słabszych zasadne jest wiosenne stosowanie nawozów wieloskładnikowych lub naturalnych, aby wspomóc obfite kwitnienie i tworzenie owoców.
Przycinanie koelreuterii nie jest szczególnie skomplikowane. Zabieg wykonuje się głównie w celu kształtowania korony oraz usuwania pędów przemarzniętych lub uszkodzonych. Cięcie najlepiej przeprowadzać wczesną wiosną, zanim ruszy wegetacja. W przypadku form krzewiastych można pozostawić kilka najmocniejszych pędów i co kilka lat przeprowadzać odmładzanie przez wycinanie najstarszych gałęzi. Formy drzewiaste wymagają natomiast korygowania przewodnika i bocznych konarów, aby zachować stabilny, harmonijny pokrój.
Zastosowanie w zieleni miejskiej i ogrodach prywatnych
Koelreuteria paniculata jest ceniona przede wszystkim jako efektowne drzewo ozdobne. Połączenie późnego, obfitego kwitnienia, dekoracyjnych liści i owoców oraz stosunkowo niewielkich rozmiarów sprawia, że idealnie nadaje się do ogrodów przydomowych, gdzie często brakuje miejsca na wielkie drzewa. Jej rozłożysta korona zapewnia przyjemny, ażurowy cień, który nie zaciemnia nadmiernie przestrzeni pod drzewem.
W zieleni miejskiej koelreuteria znajduje zastosowanie jako drzewo alejowe i przyuliczne, szczególnie w rejonach o łagodniejszym klimacie. Dobrze znosi zanieczyszczenia powietrza, okresową suszę oraz zasolenie gleby spowodowane zimowym posypywaniem dróg. Dlatego może być sadzona wzdłuż ulic, na placach, w parkach i skwerach, gdzie jej żółte kwiaty rozświetlają przestrzeń w pełni lata, a lampionowate owoce stanowią ciekawy akcent jesienno-zimowy.
W ogrodach prywatnych często wykorzystuje się ją jako soliter – pojedyncze drzewo posadzone na tle trawnika lub elewacji budynku, gdzie może w pełni zaprezentować swój urok. Koelreuteria bardzo dobrze komponuje się z roślinami o ciemnozielonych liściach, iglakami oraz z bylinami o niebieskich lub fioletowych kwiatach, które podkreślają złotą barwę jej kwiatostanów.
Ze względu na efektowną jesienną barwę liści i oryginalne owoce, koelreuteria bywa wykorzystywana w ogrodach naturalistycznych i kolekcjach dendrologicznych. Jej egzotyczny charakter dobrze współgra z aranżacjami w stylu orientalnym, gdzie zestawia się ją z klonami japońskimi, wiśniami ozdobnymi czy bambusami. W małych ogrodach przydomowych często stosuje się odmiany o mniejszym wzroście, które łatwiej utrzymać w ryzach.
Owoce i kwiatostany koelreuterii znajdują również zastosowanie florystyczne. Suche, pergaminowe torebki owocowe mogą być wykorzystywane w kompozycjach z kwiatów ciętych, bukietach jesiennych czy aranżacjach bożonarodzeniowych. Zachowują swój kształt i kolor przez długi czas, a jednocześnie są lekkie i nie obciążają konstrukcji bukietu.
Odmiany i formy ogrodowe
Wraz z rosnącą popularnością koelreuterii pojawiło się na rynku trochę odmian, które różnią się pokrojem, tempem wzrostu i wybarwieniem liści. Dzięki temu możliwe jest dobranie odpowiedniego drzewa zarówno do dużych, jak i niewielkich ogrodów.
Jedną z częściej spotykanych odmian jest forma o nieco bardziej zwartym pokroju, tworząca gęstą, kulistą koronę. Odmiany karłowe rosną wolniej, osiągając kilka metrów wysokości po wielu latach, co czyni je dobrym wyborem do małych przestrzeni miejskich, patio czy ogrodów na dachu. Są też selekty o szczególnie intensywnym, żółtym wybarwieniu kwiatów i obfitszym owocowaniu.
Interesujące są odmiany o liściach częściowo purpurowych w fazie rozwoju, które zapewniają dodatkowy akcent kolorystyczny już od wiosny. Z czasem liście zielenieją, a jesienią przybierają złotożółtą barwę. Takie rośliny dobrze sprawdzają się w kompozycjach, gdzie zależy nam na długotrwałej grze kolorów.
W przypadku odmian szczepionych należy pamiętać o właściwej pielęgnacji miejsca szczepienia i kontroli odrostów z podkładki. Te niepożądane pędy mogą zdominować odmianową część rośliny, deformując jej pokrój i osłabiając walory ozdobne. Usuwanie odrostów najlepiej wykonywać jak najbliżej miejsca ich wyrastania, aby ograniczyć ich ponowne pojawianie się.
Znaczenie ekologiczne i odporność na czynniki stresowe
W warunkach miejskich koelreuteria pełni istotną funkcję ekologiczną. Jej późne kwitnienie stanowi ważne źródło nektaru i pyłku dla pszczół, trzmieli i innych owadów zapylających w okresie, gdy wiele rodzimych drzew liściastych kończy już swoją aktywność kwiatową. Rozbudowane kwiatostany przyciągają różnorodne gatunki owadów, a tym samym wspierają lokalne łańcuchy pokarmowe.
Liście, choć nie są preferowanym pokarmem dla większości gąsienic, bywają sporadycznie uszkadzane przez szkodniki. Jednak ogólna odporność koelreuterii na choroby i insekty jest wysoka, co czyni ją rośliną odpowiednią do nasadzeń w miejscach, gdzie ogranicza się stosowanie środków ochrony. Zasiedlające drzewo ptaki wykorzystują gęste gałęzie jako miejsca odpoczynku i okazjonalne schronienie, choć owoce nie stanowią znaczącego źródła pożywienia dla awifauny.
Wysoka odporność na suszę wynika z głębokiego systemu korzeniowego i zdolności do ograniczania transpiracji w okresach stresu wodnego. Koelreuteria dobrze radzi sobie z czasowymi niedoborami wody, co ma znaczenie w miastach narażonych na wyspy ciepła i nieregularne opady. Nie oznacza to jednak, że w warunkach skrajnej suszy nie wymaga podlewania – przy długotrwałym braku opadów może zrzucać część liści lub ograniczać kwitnienie w kolejnym sezonie.
Roślina jest także stosunkowo tolerancyjna wobec zanieczyszczeń powietrza, w tym spalin samochodowych i pyłów zawieszonych. Grube liście i budowa aparatu szparkowego pozwalają jej funkcjonować w środowiskach o podwyższonym poziomie smogu, choć oczywiście w ekstremalnie skażonym otoczeniu każda roślina odczuwa negatywne skutki. W porównaniu z wieloma innymi gatunkami parkowo-ulicznymi koelreuteria plasuje się jednak wysoko pod względem odporności.
Ciekawostki, historia i znaczenie kulturowe
Koelreuteria została opisana naukowo w XVIII wieku, a swoją nazwę rodzajową zawdzięcza niemieckiemu botanikowi Josephowi Gottliebowi Kölreuterowi, badaczowi hybrydyzacji roślin. Nadanie jego nazwiska temu efektownemu drzewu było formą uhonorowania wkładu uczonego w rozwój botaniki eksperymentalnej. Epitet gatunkowy paniculata odnosi się do wiechowatego typu kwiatostanu, będącego jednym z głównych wyróżników rośliny.
W ojczyźnie koelreuterii, szczególnie w Chinach, roślina ta bywała sadzona w pobliżu świątyń i budynków użyteczności publicznej ze względu na swój symboliczny wymiar. Złote kwiaty kojarzono z dostatkiem, pomyślnością i światłem, natomiast balonikowate owoce z pełnią i bogactwem życia. Z czasem drzewo przeniknęło także do tradycyjnych ogrodów, gdzie pełniło funkcję ozdobną i reprezentacyjną.
W Europie koelreuteria początkowo była traktowana jako botaniczna osobliwość, uprawiana w ogrodach botanicznych i kolekcjach roślin egzotycznych. Dopiero w XIX wieku, wraz z rozwojem miejskich parków i promenad, zyskała szerszą popularność jako drzewo do nasadzeń publicznych. Jej obecność w wielu historycznych założeniach parkowych świadczy o tym, że szybko zdobyła uznanie projektantów krajobrazu.
Jednym z częściej używanych określeń zwyczajowych jest „drzewo fajerwerkowe”. Nazwa ta nawiązuje do sposobu, w jaki rozprzestrzeniają się kwiatostany i owoce wokół korony, przywodząc na myśl wybuchające na niebie sztuczne ognie. W połączeniu z intensywną, złotą barwą kwiatów skojarzenia te nabierają szczególnej siły podczas letnich wieczorów, gdy drzewo oświetlone zachodzącym słońcem wydaje się dosłownie płonąć ciepłym blaskiem.
W niektórych regionach świata podejmowano próby wykorzystania nasion koelreuterii jako drobnych elementów ozdobnych – do wyrobu bransoletek, różańców czy dekoracyjnych girland. Twarde, czarne nasiona, o jednolitym kształcie i błyszczącej powierzchni, dobrze nadają się do nawlekania. Choć nie ma jednoznacznych doniesień o silnie toksycznych właściwościach, ze względu na przynależność do rodziny mydleńcowatych zaleca się unikanie ich spożywania.
Rozmnażanie i praktyczne wskazówki dla ogrodników
Koelreuterię można rozmnażać zarówno generatywnie, jak i wegetatywnie. W amatorskiej uprawie najczęściej wykorzystuje się nasiona. Dojrzałe, wyłuskane z suchych torebek nasiona wysiewa się jesienią do pojemników lub na rozsadniku, pozwalając im przejść naturalną stratyfikację zimową. Możliwe jest też przeprowadzenie sztucznej stratyfikacji – nasiona umieszcza się w lekko wilgotnym piasku lub torfie i przechowuje w niskiej temperaturze (około 2–5°C) przez 2–3 miesiące.
Kiełkowanie następuje wiosną, a młode siewki wymagają ochrony przed przymrozkami i nadmiernym słońcem. W pierwszym roku rosną umiarkowanie szybko, koncentrując się na wytworzeniu solidnego systemu korzeniowego. Dopiero w kolejnych sezonach tempo wzrostu wzrasta, a roślina formuje gęstą koronę. Na kwitnienie z nasion trzeba jednak czekać kilka do kilkunastu lat, w zależności od warunków uprawy.
Rozmnażanie wegetatywne, stosowane głównie w szkółkach, obejmuje szczepienie oraz ukorzenianie zdrewniałych lub półzdrewniałych sadzonek. Ta metoda pozwala zachować cechy odmianowe, takie jak barwa liści czy kompaktowy pokrój. Dla amatorów jest jednak bardziej skomplikowana i wymaga doświadczenia oraz odpowiedniego zaplecza technicznego.
Przy planowaniu nasadzeń warto zadbać o odpowiedni odstęp między drzewami. Koelreuteria, choć niezbyt duża, w wieku dojrzałym potrafi osiągnąć szerokość korony nawet 5–7 m. W ciasnych przestrzeniach miejskich można ją formować poprzez delikatne cięcia korekcyjne, ale zbyt silne przycinanie będzie osłabiać kwitnienie i owocowanie.
W pierwszych latach po posadzeniu wskazane jest stosowanie ściółki wokół pnia. Warstwa kory, zrębków czy kompostu ogranicza parowanie wody z gleby, stabilizuje jej temperaturę i utrudnia rozwój chwastów. Należy jednak pamiętać, aby ściółka nie przylegała bezpośrednio do pnia – zbyt wysoka warstwa przy szyjce korzeniowej może sprzyjać rozwojowi chorób grzybowych i gniciu.
Bezpieczeństwo, potencjalna inwazyjność i odpowiedzialne użytkowanie
W niektórych regionach świata, zwłaszcza o cieplejszym klimacie niż środkowoeuropejski, koelreuteria paniculata zaczęła wykazywać cechy rośliny potencjalnie inwazyjnej. Owoce produkują liczne, dobrze kiełkujące nasiona, które mogą być rozsiewane przez wiatr i wodę. W korzystnych warunkach siewki zasiedlają tereny zdegradowane, pobocza dróg czy brzegi cieków wodnych, konkurując z rodzimą roślinnością.
W klimacie chłodniejszym zjawisko to jest zwykle mniej nasilone, jednak odpowiedzialne podejście do uprawy zawsze jest wskazane. W pobliżu obszarów chronionych przyrody lub na granicach lasów warto kontrolować pojawianie się siewek i usuwać je, zanim zdominują lokalną florę. W ogrodach przydomowych samosiew jest zazwyczaj łatwy do opanowania, ponieważ młode rośliny wyraźnie odróżniają się od innych gatunków i można je bez trudu rozpoznać.
Pod względem bezpieczeństwa dla ludzi koelreuteria nie jest uznawana za szczególnie niebezpieczną roślinę. Kontakt z liśćmi czy korą rzadko powoduje reakcje alergiczne, choć jak w przypadku każdej rośliny, u osób wyjątkowo wrażliwych może dojść do podrażnień skóry. Większą ostrożność powinny zachować osoby planujące wykorzystanie części rośliny w celach dekoracyjnych w pomieszczeniach, w których przebywają małe dzieci lub zwierzęta domowe – najlepiej uniemożliwić im podgryzanie liści i nasion.
Warto podkreślić, że koelreuteria, mimo swojej egzotycznej urody, może być uprawiana w sposób zrównoważony i sprzyjający bioróżnorodności. Sadzenie jej w zestawieniu z rodzimymi gatunkami drzew i krzewów, tworzenie mieszanych nasadzeń oraz unikanie monokultur pozwala ograniczyć ewentualne negatywne skutki i jednocześnie cieszyć się wyjątkowymi walorami tego gatunku.
FAQ
Czy koelreuteria paniculata nadaje się do małego ogrodu?
Koelreuteria paniculata może być dobrym wyborem do małego ogrodu, jeśli z góry zaplanuje się dla niej odpowiednie miejsce. W wieku dojrzałym osiąga zwykle 6–8 m wysokości i około 5–7 m szerokości korony, ale rośnie umiarkowanie szybko i dobrze znosi formujące cięcie. W niewielkich przestrzeniach warto wybierać odmiany o bardziej zwartym pokroju oraz sadzić drzewo w miejscu, gdzie rozłożysta korona nie będzie kolidować z budynkami czy liniami energetycznymi. Odpowiednie prowadzenie w pierwszych latach pozwala utrzymać atrakcyjny, proporcjonalny wygląd.
Jakie warunki są najlepsze, aby koelreuteria obficie kwitła?
Aby koelreuteria obficie kwitła, kluczowe jest zapewnienie jej słonecznego, ciepłego stanowiska, osłoniętego od mroźnych wiatrów. W półcieniu kwiatostany stają się mniej liczne, a kwitnienie przesuwa się i słabnie. Istotna jest również gleba: najlepiej sprawdzi się podłoże przepuszczalne, umiarkowanie żyzne, niezbyt ciężkie i bez zastoin wodnych. Nadmierne nawożenie azotem sprzyja bujnemu wzrostowi liści kosztem kwiatów, dlatego lepiej stosować zbilansowane dawki nawozów wieloskładnikowych. Młode rośliny warto chronić przed przemarznięciem, co również wpływa na ich zdolność do szczytowego kwitnienia.
Czy koelreuteria jest odporna na mróz w polskich warunkach?
W Polsce koelreuteria wykazuje umiarkowaną mrozoodporność. W cieplejszych rejonach kraju, szczególnie na zachodzie i południu, dobrze zimuje na odpowiednio dobranych stanowiskach. W chłodniejszych obszarach zdarzają się przemarznięcia wierzchołków pędów, zwłaszcza u młodych egzemplarzy lub po bardzo mroźnych zimach bez okrywy śnieżnej. Z tego względu zaleca się sadzenie jej w miejscach osłoniętych, przy murach lub budynkach, a młode rośliny przez pierwsze zimy warto zabezpieczać agrowłókniną i ściółką przy podstawie. Nawet po częściowym przemarznięciu zwykle dobrze się regeneruje.
Jak szybko rośnie koelreuteria paniculata i kiedy zaczyna kwitnąć?
Koelreuteria paniculata rośnie w tempie umiarkowanym – przy sprzyjających warunkach roczne przyrosty wynoszą przeciętnie 20–40 cm. Młode rośliny w pierwszych latach intensywnie rozwijają system korzeniowy, dlatego wzrost nadziemny może wydawać się nieco wolniejszy. Na kwitnienie z siewu trzeba zwykle poczekać od 5 do nawet 10–12 lat, w zależności od stanowiska, jakości gleby oraz przebiegu zim. Egzemplarze rozmnażane wegetatywnie z odmian ogrodowych mogą zakwitać wcześniej. Im stabilniejsze warunki, tym szybciej drzewo wchodzi w fazę regularnego, obfitego kwitnienia.
Czy koelreuteria wymaga częstego przycinania i jak to robić prawidłowo?
Koelreuteria nie wymaga intensywnego przycinania, ale dobrze reaguje na rozsądne, regularne zabiegi. Podstawowe cięcie wykonuje się wczesną wiosną, przed ruszeniem wegetacji, usuwając pędy przemarznięte, połamane lub krzyżujące się. W młodym wieku warto delikatnie formować koronę, wybierając mocny przewodnik i równomiernie rozmieszczone konary boczne. W formach krzewiastych można co kilka lat przeprowadzić cięcie odmładzające, polegające na usunięciu najstarszych gałęzi przy podstawie. Należy unikać zbyt radykalnego skracania wszystkich pędów naraz, gdyż może to osłabić kwitnienie.